เมื่อวันที่ 24 มีนาคม 2569 สถาบันวิจัยยุทธศาสตร์และประสานความร่วมมือเพื่อพัฒนาภาคตะวันออกเฉียงเหนือ มหาวิทยาลัยขอนแก่น นำโดย รองศาสตราจารย์ลำปาง แม่นมาตย์ ผู้อำนวยการสถาบันฯ ร่วมกับคณะผู้เชี่ยวชาญจากมหาวิทยาลัยขอนแก่น ได้แก่ รองศาสตราจารย์ชัยยันต์ จันทร์ศิริ ผู้ช่วยศาสตราจารย์สาวิตรี วงศ์ตั้งถิ่นฐาน และ ดร.สริญญา ลัทธิ์ถีระสุวรรณ นักวิจัยในโครงการถ่ายทอดนวัตกรรมการเลี้ยงจิ้งหรีดเพื่อยกระดับรายได้ครัวเรือนและพัฒนาเศรษฐกิจฐานราก และคณะทำงาน ลงพื้นที่จัดกิจกรรมอบรมเชิงปฏิบัติการ “ปั้นนวัตกรชุมชน ยกระดับห่วงโซ่คุณค่าจิ้งหรีดด้วยเทคโนโลยีและนวัตกรรมพร้อมใช้” โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อทบทวนความรู้และพัฒนาทักษะให้กับเกษตรกรผู้เลี้ยงจิ้งหรีดเพื่อยกระดับสู่การเป็น “นวัตกรชุมชน” โดยมุ่งหวังให้เป็นผู้นำในการสร้างอาชีพที่ยั่งยืนและถ่ายทอดองค์ความรู้เพื่อไม่ให้อาชีพสูญสิ้นไปตามวัยของผู้เลี้ยง ณ 7 สิงหาฟาร์ม ตำบลบ้านเก่า อำเภอด่านขุนทด จังหวัดนครราชสีมา ในการอบรมครั้งนี้ได้คัดเลือกเกษตรกรที่มีศักยภาพและขีดความสามารถจาก 104 ครอบครัว ให้เหลือเพียง 40 คน เพื่อพัฒนาเป็นผู้นำในเชิงธุรกิจ โดยนิยามของ “นวัตกรชุมชน” ประกอบด้วย 3 คุณสมบัติหลัก คือ เป็นผู้ได้รับความรู้ นำความรู้ไปปฏิบัติเพื่อแก้ปัญหาได้ และที่สำคัญที่สุดคือต้องเต็มใจและสามารถถ่ายทอดความรู้นั้นให้แก่ผู้อื่นได้
ผู้ช่วยศาสตราจารย์สาวิตรี วงศ์ตั้งถิ่นฐาน เป็นวิทยากรถ่ายทอดความรู้เรื่อง การจัดการอาหารจิ้งหรีดโปรตีนสูงจากพืชพื้นถิ่น เพื่อช่วยเกษตรกรลดต้นทุนค่าอาหารซึ่งคิดเป็นเกือบร้อยละ 70 ของต้นทุนทั้งหมด โดยเน้นการให้อาหารตามช่วงวัยของจิ้งหรีด เพื่อลดต้นทุนและป้องกันการสิ้นเปลืองพลังงานจากการขับโปรตีนส่วนเกิน และการเสริมพืชพื้นถิ่น แนะนำให้เสริมพืชหรือผักในช่วงที่จิ้งหรีดโตแล้วเพื่อช่วยลดค่าใช้จ่าย
นายไกรวิท เกิดศักดิ์ ณ แวงน้อย เป็นวิทยากรถ่ายทอดความรู้เรื่อง กระบวนการเลี้ยงที่เหมาะสมกับพื้นที่และการควบคุมมาตรฐาน ซึ่งการเลี้ยงจิ้งหรีดในปัจจุบันได้เปลี่ยนจากการเลี้ยงตามความรู้สึกมาสู่ กระบวนการเลี้ยงใหม่ ที่เน้นความเป็นระบบและการควบคุมมาตรฐาน เพื่อแก้ปัญหาผลผลิตที่ไม่แน่นอนและต้นทุนที่สูงเกินจำเป็น โดยมีคู่มือการเลี้ยงด้วยกระบวนการเลี้ยงใหม่ ที่มีขั้นตอนสำคัญ 7 ขั้นตอนที่จะช่วยให้เกษตรกรกลายเป็นมืออาชีพในการเลี้ยงจิ้งหรีดและสร้างกำไรได้อย่างยั่งยืน
ดร.สริญญา ลัทธิ์ถีระสุวรรณ เป็นวิทยากรถ่ายทอดความรู้เรื่อง เซียนจิ้งหรีด สู่ CEO ธุรกิจแมลงเศรษฐกิจ โดยหัวใจสำคัญของการเป็น CEO มืออาชีพประกอบด้วย 5 เสาหลัก ที่ต้องขับเคลื่อนไปพร้อมกันเหมือนฟันเฟือง เริ่มต้นที่การผลิต ซึ่งต้องได้มาตรฐานและมีความสม่ำเสมอในทุกรอบเพื่อให้ไม่ต้องลุ้นกับผลผลิต ต่อมาคือการเงินที่เกษตรกรต้องรู้จักแยกกระเป๋าเงินส่วนตัวออกจากเงินฟาร์มเพื่อให้เห็นต้นทุนและกำไรที่ชัดเจน ในด้านการตลาด CEO ยุคใหม่ต้องสร้างคุณภาพและบริการที่โดดเด่นจนลูกค้าเป็นฝ่ายเข้าหา ควบคู่ไปกับการสร้างแบรนดิ้งที่เปรียบเสมือนคำสัญญาต่อลูกค้าว่าผลิตภัณฑ์ของเราดีอย่างไร และสุดท้ายคือการบริหาร ความเสี่ยง โดยต้องมีแผนสำรองเสมอสำหรับเหตุการณ์ไม่คาดคิด เช่น โรคระบาดหรือพายุเข้า เพื่อให้ธุรกิจดำเนินต่อได้ไม่สะดุด
รองศาสตราจารย์ชัยยันต์ จันทร์ศิริ เป็นวิทยากรถ่ายทอดความรู้เรื่อง กระบวนการผลิตนวัตกรรมชุมชน โดยได้นำเสนอการสร้างนวัตกรรมที่เหมาะกับบริบทชุมชน เช่น ตู้ผลิตความร้อนสำหรับอบแผงไข่ เพื่อฆ่าเชื้อโรค ซึ่งจากการทดสอบและวิจัยร่วมกับสถาบันสุขภาพสัตว์แห่งชาติ พบว่า การใช้ความร้อนแห้งที่อุณหภูมิ 80 องศาเซลเซียส เป็นเวลาอย่างน้อย 20 นาที สามารถฆ่าเชื้อโรคได้ทั้งหมด และผ่านการตรวจรับรองจากคณะสัตวแพทย์ มข. แล้ว
รองศาสตราจารย์ลำปาง แม่นมาตย์ เป็นวิทยากรถ่ายทอดความรู้เรื่อง นวัตกรชุมชน และการต่อยอดความรู้สำหรับเกษตรกรในชุมชน โดยเน้นย้ำว่าการเป็นนวัตกรต้องมีความเอื้ออาทรและเมตตาในการช่วยคนอื่น เนื่องจากเกษตรกรในชุมชนมีความหลากหลายทั้งอายุและระดับการศึกษา ดังนั้นการถ่ายทอดจึงต้องใช้ศิลปะและการเล่าเรื่องที่เข้าใจง่าย อีกทั้งยังสนับสนุนการทำงานเป็นทีม เพราะความสามารถของแต่ละบุคคลมีขีดจำกัด การร่วมมือกันจะช่วยให้งานยากกลายเป็นงานง่ายและสร้างมาตรฐานการเลี้ยงที่เข้มแข็งได้
ในช่วงท้ายของกิจกรรม เกษตรกรหลายรายได้สะท้อนถึงปัญหาจริงที่พบในฟาร์ม เช่น ความกังวลเรื่องคุณภาพน้ำประปาที่มีคลอรีนและสารส้ม รวมถึงปัญหาหนอนขนที่มักจะมารบกวนในบ่อเลี้ยง ซึ่งทางคณะผู้เชี่ยวชาญและนวัตกรชุมชนได้ร่วมกันคลายข้อสงสัยและให้ทางออกอย่างเป็นรูปธรรม โดยเกษตรกรผู้เข้าร่วมอบรมได้แสดงความเชื่อมั่นและยืนยันที่จะ “ไปต่อไม่รอแล้วนะ” ในการพัฒนาฟาร์มจิ้งหรีดสู่ระดับธุรกิจ (CEO) โดยมีเป้าหมายในการเชื่อมโยงเครือข่ายและสร้างระบบตลาดที่เข้มแข็ง เพื่อยกระดับเศรษฐกิจของชุมชนในอนาคต
